adwajta, adwajtika

Wedyjska szkoła niedwoistości. Zgodnie z tą filozofią Najwyższa Istota, brahman, wykracza poza wszelkie nazwy i formy, świat jest iluzją, a indywidualna dusza nie jest różna od brahmana. Adwajtika znaczy „odnoszący się do adwajty”.

5, 196

akhanda bhadźan

Nieprzerwany śpiew hymnów ku czci Boga lub innych pieśni religijnych

115, 117, 121, 122

anubhawa

Doświadczenie

48

arati

Uroczyste ofiarowanie światła palącej się kamfory wykonywane często na zakończenie rytualnej pudźy lub modlitwy

41, 178

Ardźuna

Trzeci z pięciu braci Pandawów

162, 163, 167

aśram(a)

Pustelnia (aśram jest słowem w języku hindi). Odnosi się też do czterech porządków czy etapów życia, którymi są: brahmaćarja (etap ucznia), grihastha (etap głowy rodziny), wanaprastha (etap mieszkańca lasu) i sannjasa (etap ascety).

13, 34, 63, 67, 75, 91

aśrama dharma

Obowiązki odnoszące się do każdej aśramy, czyli etapu życia

75

atma rama

Ten, kto znajduje radość w jaźni; osoba duchowo urzeczywistniona, która odnajduje radość i spełnienie w swoim wnętrzu, niezależnie od zewnętrznych okoliczności

77

awatar

Inkarnacja istoty boskiej

55, 56, 58, 59, 60, 64, 65, 66, 67, 87, 104, 153

bhadźan(a)

Nabożna pieśń. Bhadźan to słowo w języku hindi.

20, 32, 34, 70, 91, 103, 115, 117, 121, 122, 193, 196, 197, 198, 215, 225, 227

Bhagawadgita

Dosłownie: „Pieśń Pana”. Nauki Pana Kriszny przekazane Ardźunie na polu bitwy Kurukszetra. Jest czczona jako zawierająca esencję wszystkich upaniszad.

70, 89, 173, 204, 216, 224

Bhagawata Purana

Jedna z osiemnastu puran, która szczegółowo opisuje dziesięciu awatarów Pana Wisznu i historie Jego wielkich wielbicieli. Ta purana została napisana specjalnie w celu rozwijania bhakti, dźńany i wajragji.

115, 116

Bhakti sutry

Tekst ułożony przez mędrca Naradę, który objaśnia drogę do bhakti (czystej miłości i oddania) i wynikającego z niej stanu doskonałości

115

ćakrawjuha

Okrągły, przypominający labirynt szyk bojowy złożony z rydwanów i żołnierzy, opisany w Mahabharacie. Wyjście z takiej formacji bojowej jest trudne i znane tylko biegłym w sztukach walki.

162

Daśaratha

Szlachetny król Ajodhji i ojciec Pana Ramy, postać z eposu Ramajana. Jest znany z męstwa, oddania dharmie oraz tragicznych, złożonych losów, ukształtowanych przez miłość, obowiązek i przeznaczenie.

211

déjà vu

Uczucie, że przeżyło się już daną sytuację, mimo że zdarza się ona po raz pierwszy

206, 207, 208, 209

dhana

Bogactwo

77

dhanja

Ziarno, zboże lub roślina uprawna; w sanskrycie termin ten oznacza również „błogosławiony” lub „szczęśliwy”

77

dharma

Słowo o wielu znaczeniach, takich jak prawość, uniwersalne prawo, obowiązek, religia czy sprawiedliwość

75, 109, 153, 159, 211

Draupadi

Księżniczka Pańćali, żona pięciu braci Pandawów z Mahabharaty, czczona jako symbol siły, oddania i niezłomności

74, 119, 120

Durga

Boska matka i nieustraszona opiekunka, która niszczy zło i strzeże prawości

118

dźaja

Zwycięstwo

77

Gadźendra

Król słoni w mitologii hinduskiej, znany z epizodu „Gadźendra-moksza” w Bhagawata Puranie, symbolizujący oddanie i całkowite powierzenie się Bogu

119

gopika

Żona pasterza, pasterka, opiekunka krów, mleczarka. W pismach indyjskich gopiki z Wradźy, czyli Wrindawanu (Brindawanu), przedstawione są jako jedne z największych wielbicielek Pana Kriszny.

90

gośala

Obora bądź zadaszenie dla krów

67

Gowinda

Imię Pana Kriszny oznaczające „obrońcę krów” lub „tego, który daje radość zmysłom”

118, 219

guru

Duchowy nauczyciel. Święte pisma mówią, że guru musi nie tylko dobrze znać święte pisma, lecz także być mocno osadzony w świadomości brahmana. Czasem tego słowa używa się w odniesieniu do nauczyciela przedmiotów świeckich.

5, 6, 20, 62, 125, 189, 190, 196, 197, 199, 208, 214

Hanuman

Minister Sugriwy, króla małp, oddany sługa Ramy. Bohater Ramajany, brał udział w wojnie z demonem Rawaną wywołanej uprowadzeniem na Lankę Sity, żony Ramy.

158

Hitopadeśa

Dosłownie „korzystna (hita) rada (upadeśa)”. Tekst sanskrycki z naukami o sprawach społecznych, politycznych i doczesnych w formie opowieści o postaciach zwierzęcych i ludzkich.

73, 95, 217

Iśawasjopaniszad

Jedna z głównych upaniszad z Śukla Jadźurwedy. Jej nazwa pochodzi z pierwszego wersetu, który mówi: „Najwyższa Istota przenika wszystko, co się porusza i co jest nieruchome”.

221

Jama Dharmaradźa

Bóg śmierci

159

jogi(n)

Osoba praktykująca jogę lub biegła w jodze; ktoś, czyj umysł nieustannie trwa w jedności z boskością

63, 152, 153, 214

Kajkeji

Królowa z eposu Ramajana, znana ze swojej złożonej roli kochającej matki i sprawczyni wygnania Ramy. Jest jedną z trzech żon króla Daśarathy i matką Bharaty.

199, 211

kali juga

Czwarta i ostatnia juga w indyjskiej kosmologii, zwana także epoką żelaza. Zgodnie z tradycją jest to obecna faza czasu, charakteryzująca się powszechną nieprawością.

115

karma

Działanie. Odnosi się też do skutków własnych czynów – prawo karmy.

41, 53, 64, 89, 90, 91, 98, 148, 155, 160, 186, 187, 212, 217, 218, 220

Kathopaniszad

Jedna z wielkich upaniszad Kriszna Jadźurwedy. Ten tekst zawiera nauki o najwyższej prawdzie w formie rozmowy boga śmierci (Jamy) z Naćiketą, młodym poszukiwaczem prawdy.

159, 212

Kaurawa, Kaurawowie

Stu synów króla Dhritarasztry w Mahabharacie, rywale Pandawów. Ich wrogość doprowadziła do wojny na Kurukszetrze.

120

Kriszna

Ósma z dziesięciu głównych inkarnacji (awatarów) Wisznu. Najwyższa Istota i boski nauczyciel, ucieleśnienie miłości, mądrości i dharmy, prowadzący dusze do wyzwolenia za pomocą Bhagawadgity i ponadczasowych lil.

69, 74, 78, 89, 90, 91, 103, 115, 116, 118, 120, 167, 173, 214, 219

Kunti

Matka pięciu braci Pandawów w Mahabharacie, czczona za swoje oddanie, niezłomność oraz rolę w kształtowaniu wydarzeń tego eposu

216

Kuru wańśa(m)

Ród króla Kuru – dynastia przodków Kaurawów i Pandawów z Mahabharaty

74

Lakszmana

Oddany brat Pana Ramy, uosobienie lojalności, służby i bezinteresowności, towarzyszący Mu w czasie wygnania i pomagający w pokonaniu Rawany

77, 96, 118, 177, 199, 200

Lakszmi

Hinduska bogini bogactwa, dobrobytu, piękna i szczęścia. Boska małżonka Pana Wisznu, czczona w całych Indiach i poza ich granicami.

77, 96, 118, 177, 199, 200

Lakszmi-Narajana Sanhita

Hinduski święty tekst zawierający dialogi między Lakszmi a Narajaną, nauczający o oddaniu i dharmie

96

Madhawa

Dosłownie „potomek Madhu (członek plemienia Jadu)”. Jest to również jedno z imion Pana Kriszny oraz epitet Pana Wisznu i Jego awatarów.

96, 118, 219

Mahabharata

Epopeja napisana przez mędrca Wjasę, opisująca wielką wojnę między kuzynami Kaurawami i Pandawami

115, 162

Mahatma Gandhi

Przywódca pokojowego ruchu niepodległościowego Indii przeciwko panowaniu brytyjskiemu, znany ze swojej filozofii prawdy i niekrzywdzenia

79

maja(m)

Iluzja, której skutkiem jest przekonanie, że istnieje coś, co w rzeczywistości nie istnieje. Przykładem jest postrzeganie oddzielności jednostki od Boga lub traktowanie świata jako rzeczywistego. Także to, co jest pełne określonej właściwości, a w wedancie – kosmiczna moc iluzji.

20

mandir(a)

Świątynia. Mandir jest słowem w języku hindi.

64, 87

mantra

Mistyczna formuła używana w medytacji i wielbieniu określonego bóstwa

53, 71, 117, 155, 185, 221, 223

Naćiketa

Młody aspirant duchowy i bohater Upaniszady Katha, który osiąga samorealizację po poznaniu natury brahmana dzięki panu śmierci (Jamie)

159

najwedja(m)

Ofiara z artykułów spożywczych dla bóstwa

41

Namagiriamma

Imię nadane przy urodzeniu Iśwarammie, matce Bhagawana Śri Sathya Sai Baby

64

namaskar(a)

Pozdrowienie używane do powitania innej osoby. Znaczenie podobne do namaste w języku hindi.

191

Narada

Boski posłaniec i oddany wielbiciel, słynący z szerzenia oddania, mądrości i wiedzy duchowej w różnych sferach

105, 115, 116, 157

Narada Purana

Jedna z osiemnastu mahapuran w tradycji hinduistycznej, poświęcona głównie Panu Wisznu i zawierająca nauki dotyczące dharmy, oddania oraz praktyki duchowej

115, 116

Narajana

Jedno z imion Pana Wisznu, reprezentującego uniwersalny aspekt boskości

96, 104, 116, 199, 200

Narakasura

Król demonów w mitologii hinduskiej, którego pokonanie przez Pana Krisznę jest świętowane jako Dipawali (Diwali)

77, 78

Pandawowie

Pięciu bohaterskich braci z Mahabharaty, synów króla Pandu – kluczowe postacie tego eposu

120

Paramatma(n)

Najwyższa dusza, w odróżnieniu od dźiwatmana (indywidualnej duszy)

77

Parwati

Hinduska bogini, żona Pana Śiwy i matka Pana Ganeśy

43, 59, 118, 119, 120

Patala-khanda

Część Padma Purany zawierająca opowieści o Wisznu, opisy oddawania czci roślinie tulsi oraz nauki dotyczące oddania

118

Prahlada

Wielbiciel Pana Wisznu, syn Hiranjakaśipu. Za jego niezachwianą wiarę Pan Narasinha (wcielenie Wisznu) otoczył go opieką.

119, 199, 200

prakriti

Natura, przyroda, materia, naturalne cechy osoby lub przedmiotu albo niestały aspekt stworzenia, tj. to, co różni się od puruszy (świadomości)

77

prejo buddhi

Niższy intelekt, który przedkłada przyjemność i ścieżkę do zniewolenia (prejas) nad dobro i ścieżkę do wyzwolenia (śrejas)

66

prema

Miłość

6, 37, 38, 44, 45, 46, 61, 63, 67

pudźa

Rytualne oddawanie czci bogom, wielbienie

20, 41, 77

putra

Syn, dziecko

77, 123, 184

Rama

Główny bohater Ramajany – książę Ajodhji, wcielenie Pana Wisznu – ucieleśniający cnotę, dharmę, współczucie i prawość

30, 71, 77, 91, 118, 170, 177, 199, 211, 219

Ramajana

Epicki poemat w sanskrycie opisujący losy Pana Ramy, który podtrzymywał dharmę, wiodąc przykładne życie mimo wielkich wyzwań

177

Rantidewa

Legendarny król słynący z bezinteresowności i oddania, który oddał wszystko, co posiadał, służąc innym

79, 82, 84

Rawana

Jedna z najbardziej złożonych postaci w mitologii hinduskiej, główny czarny charakter eposu Ramajana, król demonów (rakszasów) rządzący Lanką

77, 78

Rigweda

Pierwsza z czterech Wed. Aforyzm pradźńanam brahma (świadomość jest brahmanem) pochodzi z Ajtarejopaniszadu, który należy do tej Wedy.

121, 152

Rukmini

Najważniejsza małżonka Pana Kriszny, czczona jako wcielenie bogini Lakszmi i słynąca ze swego oddania oraz miłości

115, 116

sadhaka

Duchowy aspirant. Ktoś, kto prowadzi sadhanę, czyli duchową praktykę w celu osiągnięcia prawdy lub Boga.

63

sadhana

Praktyka duchowa

33, 34, 42, 52, 60, 61, 63, 76, 77, 197, 211

Sakamma

Oddana wielbicielka Śri Sathya Sai Baby z Karnataki, znana jako Jego „trzecia matka” ze względu na głęboką więź z Bhagawanem oraz znaczący wkład w Jego misję

64

sanatana dharma

Dosłownie „odwieczne prawo”. Powszechnie rozumiana jako hinduizm, ale Sadguru wyjaśnia, że odnosi się do esencji wszystkich religii, do urzeczywistniania jaźni i jedności z całym stworzeniem.

109, 153

sansara

Świat jako sfera cierpienia. Także cykl narodzin i śmierci.

21

Saraswati

Hinduska bogini wiedzy, mądrości, nauki, muzyki i sztuki. Jest uznawana za małżonkę (oraz siłę stwórczą) Pana Brahmy.

118

Satjabhama

Jedna z najważniejszych królowych na dworze Pana Kriszny; jest sławiona za swoją odwagę, oddanie i silną osobowość

78, 115, 116, 151

satsang(a)

Towarzystwo ludzi świętych i szlachetnych. Może też odnosić się do duchowych zgromadzeń. Dosłownie „towarzystwo prawdy”.

1, 2, 3, 4, 25, 33, 55, 69, 79, 87, 103, 109, 129, 130, 133, 134, 145, 227

Sita

Małżonka Pana Ramy, uosobienie cnoty, oddania i odwagi w eposie Ramajana

77, 177

subhaszita

Dosłownie „dobra (su) mowa (bhaszita)”. Gatunek wierszy sanskryckich, które zawierają przesłania w postaci porad moralnych i duchowych.

25, 83, 109, 157

Suprabhatam

„Piękny, wspaniały (su) świt (prabhata)”. Ogólnie odnosi się do hymnów śpiewanych o świcie, aby obudzić Pana – wewnątrz siebie i na zewnątrz.

32

Swami Wiwekananda

Uczeń Ramakryszny, przywódca duchowy, który zapoznał Zachód z wedantą i jogą, inspirując globalne odrodzenie hinduizmu

20, 186

swarupa

Własna (swa) forma (rupa); prawdziwa forma; z natury, w rzeczywistości. Np. złożenie premaswarupa oznacza kogoś, kogo prawdziwą formą jest miłość (prema).

59, 153

szodaśopaćara

Praktyka (upaćara) oddawania czci składająca się z szesnastu (szodaśa) rytuałów

41

Śabari

Oddana ascetka z Ramajany, znana ze swojego czystego oddania dla Pana Ramy

71

Śakti

Boska żeńska energia, czczona jako bogini ucieleśniająca stworzenie, moc i przemianę

59

śanti mantra

Inwokacja przywoływania pokoju intonowana przed recytacją mantr lub hymnów wedyjskich i po niej

53, 71, 155, 221, 223

Śiwa

Jeden z głównych bogów hinduistycznych; jest kojarzony ze zniszczeniem, przemianą i odrodzeniem

56, 59, 118, 119, 120

śresztha

Znakomity, najwyższy, najlepszy lub główny

70

Śwetaśwataropaniszad

Jedna z głównych upaniszad z Kriszna Jadźurwedy, nazwana na cześć mędrca Śwetaśwatary, którego imię oznacza „kontrolujący zmysły” lub dosłownie „posiadający białe (śweta) muły (aśwatara)”, co jest uważane za tytuł honorowy

184

tulsi

Święta bazylia – roślina czczona jako bogini Lakszmi; jest kluczowa w kulcie Wisznu

116

upaniszad(a)

Końcowa część Wed traktująca o naturze brahmana, a nie o rytualnym oddawaniu czci. Upaniszady zawierają sedno filozofii wedyjskiej.

72, 117, 183, 186, 223

uttama

Sanskryckie słowo oznaczające „najwyższy, najlepszy, znakomity lub doskonały”

70

Walmiki

Rabuś, który stał się mędrcem; zasłynął jako „pierwszy poeta” dzięki autorstwu świętego tekstu – Ramajany

118

Weda, Wedy

Duży zbiór indyjskich tekstów religijnych boskiego pochodzenia. Wedy zostały objawione riszim (mędrcom) podczas głębokich medytacji.

7, 89, 123, 185

widja

Wiedza

49, 77, 83, 147, 224

Wiwekaćudamani

Dosłownie: „koronny klejnot (ćudamani) rozróżniania”. Ten adwajtyczny tekst napisany przez Adi Śankaraćarję szczegółowo omawia całą duchową ścieżkę do samorealizacji.

219